Quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức thi hành Luật Dân số

Ngày 15/5/2026, Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 168/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức thi hành Luật Dân số.

Nghị định này quy định chi tiết khoản 2 Điều 14, khoản 5 Điều 18, điểm a khoản 2 Điều 21, khoản 2 Điều 25 Luật Dân số bao gồm: Điều kiện, thủ tục hưởng chế độ nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai; mức hỗ trợ tài chính và trình tự, thủ tục thực hiện việc hỗ trợ tài chính khi sinh con theo quy định tại khoản 2 Điều 14 Luật Dân số; Chăm sóc người cao tuổi tại nhà, chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng theo quy định tại khoản 5 Điều 18 Luật Dân số; Phạm vi, đối tượng, mức hỗ trợ khám sàng lọc một số bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh theo lộ trình ưu tiên quy định tại điểm a khoản 2 Điều 21 Luật Dân số; Chính sách, chế độ đối với cộng tác viên dân số theo quy định tại khoản 2 Điều 25 Luật Dân số.

Theo Nghị định, lao động nữ sinh con thứ hai mà tại thời điểm sinh có một con đẻ còn sống; lao động nam khi vợ sinh con thứ hai mà tại thời điểm sinh, người vợ có một con đẻ còn sống thì được hưởng chế độ nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai theo quy định của Luật Dân số và pháp luật về bảo hiểm xã hội. Trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 52 Luật Bảo hiểm xã hội không được hưởng chế độ này. Thủ tục giải quyết thực hiện theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội và quy trình giải quyết hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp của Bộ trưởng Bộ Tài chính.

Nghị định quy định mức hỗ trợ tài chính tối thiểu 02 triệu đồng/phụ nữ khi sinh con thuộc một trong các trường hợp: phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người; phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế; phụ nữ sinh đủ 02 con trước 35 tuổi. Trường hợp phụ nữ đồng thời thuộc nhiều nhóm đối tượng thì chỉ được hưởng một mức hỗ trợ. Chủ tịch UBND cấp xã căn cứ dữ liệu từ hệ thống liên thông đăng ký khai sinh, cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, ứng dụng VNeID và các cơ sở dữ liệu có sẵn để quyết định hỗ trợ và thực hiện chi trả cùng thời điểm đăng ký khai sinh.

Đối với công tác chăm sóc người cao tuổi, Nghị định quy định nội dung chăm sóc tại nhà gồm cung cấp kiến thức, kỹ năng chăm sóc, phòng bệnh; hỗ trợ nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần; hỗ trợ trong sinh hoạt hằng ngày. Người thực hiện chăm sóc người cao tuổi tại nhà gồm người thân, người giúp việc gia đình và các đối tượng được trạm y tế cấp xã phân công chăm sóc người cao tuổi cô đơn, có nhu cầu chăm sóc tại nhà.

Nghị định cũng quy định các hình thức chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng gồm câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi và điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại cộng đồng. Điểm chăm sóc ban ngày là mô hình thuộc trạm y tế cấp xã, hoạt động theo hình thức “sáng đi, tối về”, không có tư cách pháp nhân và không thực hiện khám bệnh, chữa bệnh.

Về sàng lọc trước sinh và sơ sinh, phụ nữ mang thai được khám và thực hiện các phương pháp sàng lọc đối với 4 bệnh cơ bản gồm: hội chứng Down, hội chứng Edwards, hội chứng Patau và bệnh Thalassemia (tan máu bẩm sinh). Trẻ sơ sinh được khám và sàng lọc 5 bệnh cơ bản gồm: suy giáp trạng bẩm sinh, thiếu men G6PD, tăng sản thượng thận bẩm sinh, khiếm thính bẩm sinh và bất thường tim bẩm sinh nặng.

Mức hỗ trợ khám sàng lọc trước sinh được thanh toán theo thực tế nhưng tối đa không vượt quá 900 nghìn đồng/trường hợp; sàng lọc sơ sinh tối đa không vượt quá 600 nghìn đồng/trường hợp. Từ ngày 01/7/2026 đến ngày 31/12/2026, phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, đối tượng bảo trợ xã hội; người dân tại thôn đặc biệt khó khăn; xã thuộc vùng dân tộc thiểu số và miền núi, biên giới, hải đảo được sử dụng miễn phí các gói dịch vụ này từ nguồn ngân sách nhà nước. Từ ngày 01/01/2027, tất cả phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh được hưởng hỗ trợ theo quy định của Nghị định.

Đối với cộng tác viên dân số, Nghị định quy định cộng tác viên dân số là người làm công tác dân số tại thôn, bản, tổ dân phố, khu phố và các địa bàn dân cư khác, đáp ứng tiêu chuẩn theo quy định của Bộ Y tế. Cộng tác viên dân số được hưởng thù lao hằng tháng theo mức lương cơ sở, trong đó mức 0,5 áp dụng đối với địa bàn có quy mô dân cư lớn hoặc địa bàn đặc biệt khó khăn; mức 0,4 áp dụng đối với các địa bàn còn lại. UBND cấp tỉnh căn cứ tình hình thực tế quyết định số lượng cộng tác viên dân số và trình HĐND cùng cấp quy định mức thù lao phù hợp nhưng không thấp hơn mức quy định tại Nghị định.

Nghị định số 168/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026. Riêng quy định hỗ trợ đối với phụ nữ ở địa phương có mức sinh dưới mức sinh thay thế, phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi và chính sách hỗ trợ sàng lọc trước sinh, sơ sinh cho toàn bộ phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh trên cả nước có hiệu lực từ ngày 01/01/2027. 

Để Nghị định được triển khai đồng bộ, hiệu quả, các cơ quan, đơn vị, tổ chức và toàn thể Nhân dân cần chủ động nghiên cứu, tìm hiểu và nghiêm túc chấp hành các quy định của Nghị định. Việc nâng cao nhận thức và chấp hành đầy đủ các quy định của Nghị định sẽ góp phần bảo đảm trật tự, kỷ cương, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và thúc đẩy sự phát triển ổn định, bền vững của xã hội.